Ավինյոնի Հայ Մշակույթի Տուն
Հայ մշակույթի և քաղաքացիների հանդիպման վայր
Հայ մշակույթի և քաղաքացիների հանդիպման վայր
Ծանոթացեք աշխարհի ամենահին և տարբերվող ճարտարապետություններից մեկին՝ հազարամյա քաղաքակրթության բացառիկ վկայություն
Հայկական ճարտարապետությունը բնութագրվում է հարուստ պատմությամբ, որը սկիզբ է առնում հնագույն ժամանակներից՝ տեխնիկական և ոճական նորարարություններով, որոնք ազդել են ամբողջ տարածաշրջանի վրա։
Ուրարտու թագավորությունը (Ք.ա. IX-VI դարեր) թողել է ապշեցուցիչ կիկլոպյան ամրոցներ, ինչպիսին է Էրեբունին, Խալդի աստծուն նվիրված տաճարներ և առաջադեմ հիդրավլիկ համակարգեր, որոնք վկայում են ուշագրավ տեխնիկական վարպետության մասին։
Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումներից հետո հունական ազդեցությունն արտահայտվել է այնպիսի հուշարձաններում, ինչպիսին է Գառնիի տաճարը (Ք.հ. I դար), որը նվիրված է արևի աստծո Միհրին։ Սա Հայաստանում պահպանված միակ սյունաշարերով հեթանոսական տաճարն է, որն իդեալականորեն ներկայացնում է տեղական ավանդույթների և հելլենիստական ճարտարապետության սինթեզը։
Գառնիի տաճարը, Հայաստանում պահպանված միակ հեթանոսական տաճարը
Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցի, VII դար
301 թվականին քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն ընդունելուց հետո Հայաստանը զարգացրեց եզակի կրոնական ճարտարապետություն։ IV-ից XIV դարերը ներկայացնում են ստեղծագործական գագաթնակետը՝ կառուցվածքային հիմնական նորարարություններով։
Հայ ճարտարապետները կատարելագործեցին կենտրոնագմբեթ եկեղեցին, որտեղ գմբեթը հենվում է հաճախ կոնաձև թմբուկի վրա, որը տեղադրված է ազատ խաչի հատակագծի վրա։ Այս ձևը դարձավ հայկական կրոնական ճարտարապետության խորհրդանիշը։
Հիմնական նվաճումներից են՝ Զվարթնոց մայր տաճարը (VII դար) իր եզակի շրջանաձև հատակագծով և Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցին (VII դար) կատարյալ կենտրոնական խաչի հատակագծով։
Հայ ճարտարապետները մշակել են ուշագրավ տեխնիկական լուծումներ
Շրջանաձև գմբեթը քառակուսի հատակագծի վրա տեղադրելու տեխնիկա, որը լայնորեն կատարելագործվել է հայերի կողմից մինչև ամբողջ քրիստոնյա աշխարհում ընդունվելը։
Եկեղեցիները կարծես բնականաբար դուրս են գալիս լեռներից՝ ստեղծելով եզակի սիմբիոզ ճարտարապետության և բնական միջավայրի միջև։
Տուֆ քարի օգտագործումը, թեթև և գունավոր (վարդագույնից նարնջագույն և սև), թույլ է տալիս հարուստ քանդակագործական զարդարանք՝ միաժամանակ ապահովելով կառույցների կայունությունը։
Ամենանշանակալի հուշարձաններից մի քանիսը
Մասամբ փորագրված ժայռի մեջ, XIII դար
Միջնադարյան վանական համալիր, IX դար
Բյուզանդական և հայկական ճարտարապետություն, X դար
Հայաստանի ամենահին մայր տաճարը, IV դար
Խաչքարերը («քարե խաչեր») եզակի քանդակված ստելաներ են Հայաստանի համար, զարդարված խաչերով և բուսական կամ երկրաչափական նախշերով՝ մեծ նրբագեղությամբ։ Յուրաքանչյուր խաչքար եզակի ստեղծագործություն է՝ քանդակված տուֆ քարի մեջ։
Այս հուշարձանները ծառայում էին ինչպես կրոնական հուշարձանների, գերեզմանաքարերի, կարևոր իրադարձությունների հիշատակման, կամ պարզապես հավատի գործերի։ Խաչքարերի որոշ համալիրներ ներառված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Հայկական ճարտարապետական զարդարանքը ներառում է նաև բարձրաքանդակներ, որոնք ներկայացնում են Աստվածաշնչյան տեսարաններ, խորհրդանշական կենդանիներ և տիեզերական նախշեր, հատկապես առկա այնպիսի վայրերում, ինչպիսին է Նորավանքը։
Մանրամասն խաչքար, Հայաստանին հատուկ արվեստ
Երևան, «վարդագույն քաղաքը» հրաբխային տուֆից
Խորհրդային ժամանակաշրջանում (1920-1991), ճարտարապետ Ալեքսանդր Թամանյանը վերանախագծեց Երևանը նեո-հայկական ոճով՝ համակարգված օգտագործելով վարդագույն տուֆ քարը, որը քաղաքին տվեց «վարդագույն քաղաք» մականունը։
1991 թվականին անկախություն ստանալուց հետո հայկական ճարտարապետությունն ապրում է վերածնունդ՝ խառնելով հետմոդեռնիզմը և պատմական հղումները։ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճարը (ավարտվել է 2001 թ.) Երևանում վերաիմաստավորում է միջնադարյան ձևերը ժամանակակից մասշտաբով։
Այսօր հայ ճարտարապետները ձգտում են հաշտեցնել ավանդույթը և ժամանակակիցությունը՝ միաժամանակ պատասխանելով XXI դարի էկոլոգիական և սոցիալական մարտահրավերներին։
Հայկական մի քանի ճարտարապետական հուշարձաններ ճանաչված են իրենց բացառիկ համընդհանուր արժեքի համար
Հայկական կրոնական ճարտարապետության բացառիկ վանական համալիրներ՝ ներկայացնելով հայկական միջնադարյան ճարտարապետության գագաթնակետը։
Հայկական կրոնական ճարտարապետության բացառիկ վկայություն քրիստոնեության առաջին ժամանակներից։
Միջնադարյան շինությունների բացառիկ համալիր՝ մասամբ փորագրված ժայռի մեջ, տեղակայված մեծ գեղեցկության բնական բնապատկերում։
Ինչն է դարձնում հայկական ճարտարապետությունը եզակի աշխարհում
Սուղ և զանգվածային արտաքինը՝ հակադրելով ներքին տարածությունների հարստությանը և ուղղահայացությանը, որոնք կենտրոնացած են գմբեթի վրա։
Առաջադեմ շինարարական տեխնիկաներ, որոնք թույլ են տալիս շինություններին դիմակայել տարածաշրջանում հաճախակի երկրաշարժերին։
Խորապես խորհրդանշական ճարտարապետություն, որտեղ յուրաքանչյուր կառուցվածքային և դեկորատիվ տարր վերաբերում է քրիստոնեական աստվածաբանությանը։